Kurtuluş Savaşı Muharebeleri
Doğu, Güney ve Batı cephelerindeki muharebeler, Moskova, Kars ve Ankara antlaşmaları, Mudanya Ateşkesi ve Lozan Barış Antlaşması. KPSS ve MEB-AGS için kısa özet, sık karıştırılanlar ve 12 özgün soru.
- 1Özeti oku
- 2Testi çöz
- 3Yanlışları tekrar et
Konu özeti
Doğu Cephesi (Ermenilere karşı)
- Komutan Kâzım Karabekir'di; Eylül 1920'de başlayan harekâtla Sarıkamış ve Kars (30 Ekim 1920) geri alındı.
- Aralık 1920'de Ermenistan ile Gümrü Antlaşması imzalandı; Ermenistan Sevr'den vazgeçti.
- Gümrü, TBMM'nin ilk askerî ve siyasi başarısı ve uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşmadır.
- Doğu'da savaş bitince buradaki birliklerin ve silahların bir kısmı Batı Cephesi'ne gönderilebildi.
- Doğu sınırı sonradan Moskova (16 Mart 1921) ve Kars (13 Ekim 1921) antlaşmalarıyla kesinleşti.
Güney Cephesi (Fransızlara karşı)
- Bu cephede düzenli ordu yoktu; mücadeleyi halk ve Kuva-yı Milliye birlikleri yürüttü.
- Maraş'ta Sütçü İmam, Antep'te Şahin Bey, Urfa'da Ali Saip Bey direnişin simgeleridir.
- Fransızlar Şubat 1920'de Maraş'tan, Nisan 1920'de Urfa'dan çekildi; Antep Şubat 1921'de teslim oldu.
- Unvanlar: Antep'e Gazi (1921), Maraş'a Kahraman (1973), Urfa'ya Şanlı (1984) unvanı verildi.
- Cephe, Sakarya'dan sonra Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) ile kapandı.
Düzenli ordu ve İnönü muharebeleri
- Kuva-yı Milliye'nin yetersiz kalması ve Gediz yenilgisi (Ekim 1920) üzerine düzenli orduya geçildi.
- Düzenli orduya karşı çıkan Çerkez Ethem'in ayaklanması bastırıldı.
- I. İnönü (6–10 Ocak 1921): düzenli ordunun ilk zaferi; ardından İtilaf Devletleri Londra Konferansı'nı topladı.
- I. İnönü'den sonra Afganistan ile dostluk antlaşması ve Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalandı; İsmet Bey mirliva (tuğgeneral) oldu.
- II. İnönü (23 Mart–1 Nisan 1921): Mustafa Kemal'in 'milletin makûs talihini de yendiniz' telgrafı bu zafer üzerinedir; İtalya Anadolu'dan çekilmeye başladı.
Kütahya-Eskişehir ve Sakarya
- Kütahya-Eskişehir (Temmuz 1921) yenilgisinden sonra ordu Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildi.
- 5 Ağustos 1921 Başkomutanlık Kanunu ile TBMM yetkilerini üç ay süreyle Mustafa Kemal'e verdi.
- Mustafa Kemal bu yetkiyle 7–8 Ağustos 1921'de Tekâlif-i Milliye Emirleri'ni yayımladı; ordunun ihtiyaçları halktan karşılandı.
- Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos–13 Eylül 1921) 22 gün 22 gece sürdü; 'Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır.'
- Sakarya sonrası: TBMM Mustafa Kemal'e mareşal rütbesi ve gazi unvanı verdi; Kars ve Ankara antlaşmaları imzalandı.
- Sakarya ile Türk ordusu savunmadan saldırıya geçme gücü kazandı.
Büyük Taarruz ve Mudanya
- Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de Kocatepe'den yönetilerek başladı.
- 30 Ağustos 1922 Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile Yunan ordusunun ana gücü yok edildi.
- 9 Eylül 1922'de İzmir'e girildi; 'Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir!' emri bu harekâta aittir.
- Mudanya Ateşkes Antlaşması 11 Ekim 1922'de TBMM ile İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalandı; Yunanistan sonra katıldı.
- Mudanya ile Doğu Trakya savaş yapılmadan TBMM'ye bırakıldı; İstanbul ve Boğazların yönetimi de TBMM'ye geçecekti.
- Mudanya, Mondros'u ortadan kaldırdı ve Lozan'a giden yolu açtı.
Moskova, Kars ve Ankara antlaşmaları
- Moskova (16 Mart 1921): Sovyet Rusya Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk Avrupa devleti oldu; Batum Gürcistan'a, Kars ve Ardahan Türkiye'ye bırakıldı.
- Kars (13 Ekim 1921): TBMM ile Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan arasında, Sovyet Rusya'nın katılımıyla imzalandı; doğu sınırı bugünkü hâlini büyük ölçüde aldı.
- Ankara (20 Ekim 1921): Fransa TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti oldu ve Güney Cephesi kapandı.
- Ankara Antlaşması ile Hatay sınır dışında kaldı ama özel bir yönetime bağlandı; Türkçe resmî dil olarak kabul edildi.
- Bu antlaşmayla İtilaf Devletleri arasındaki birlik bozuldu.
Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)
- Konferans 20 Kasım 1922'de başladı, bir süre kesildi ve antlaşma 24 Temmuz 1923'te imzalandı; heyeti İsmet Paşa yönetti.
- Sınırlar: Yunanistan ile sınır Meriç Nehri oldu; İmroz ve Bozcaada Türkiye'ye bırakıldı. Irak sınırı (Musul) sonraya bırakıldı.
- Kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı; Osmanlı borçları, Osmanlı'dan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı.
- Azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı; Türk-Rum nüfus mübadelesi kabul edildi (İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri hariç).
- Boğazlar askerden arındırıldı; geçişleri başkanı Türk olan uluslararası bir komisyon denetleyecekti.
- Yunanistan'dan savaş tazminatı yerine Karaağaç alındı; Lozan, Sevr'i geçersiz kılan ve yeni Türk devletini tanıtan barış antlaşmasıdır.
Sık yapılan hatalar
- Gümrü (Aralık 1920), Moskova (Mart 1921), Kars (Ekim 1921) sırasını karıştırma: Kars, Gümrü'nün yerini alan ve doğu sınırını kesinleştiren antlaşmadır.
- Başkomutanlık Kanunu'nu TBMM çıkarmıştır; Tekâlif-i Milliye Emirleri'ni ise Mustafa Kemal bu kanunla aldığı yetkiyle yayımlamıştır.
- Mareşal rütbesi ve gazi unvanı Sakarya'dan sonra verildi; Başkomutanlık yetkisi ise Sakarya'dan önce, Kütahya-Eskişehir yenilgisinin ardından verildi.
- Moskova Antlaşması'nda Batum Gürcistan'a bırakılmıştır; Kars ve Ardahan Türkiye'de kalmıştır.
- Lozan'da Musul (Irak sınırı) çözülemedi ve sonraya bırakıldı; Hatay ise Lozan'da değil, 1921 Ankara Antlaşması ile özel yönetime bağlandı.
- Mudanya bir ateşkestir, barış antlaşması değildir; Doğu Trakya'yı savaşsız kazandıran Mudanya'dır, Lozan değil.
Hazırsan şimdi kendini ölç
Her sorudan sonra doğru cevabı ve çözümünü görürsün. Yanlışların, tekrar etmen için defterine eklenir.
Sonraki konu: Atatürk İlke ve İnkılaplarıSınavMod'nun özgün içeriğidir. Son kontrol: 9 Kasım 2026 Pazartesi.