Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi
Mondros Ateşkesi'nden TBMM'nin açılışına ve Sevr'e Kurtuluş Savaşı'nın hazırlık dönemi: işgaller, cemiyetler, genelgeler, kongreler, Misak-ı Millî. KPSS ve MEB-AGS için kısa özet, sık karıştırılanlar ve 12 özgün soru.
- 1Özeti oku
- 2Testi çöz
- 3Yanlışları tekrar et
Konu özeti
Mondros Ateşkesi ve işgaller
- Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de imzalandı; Osmanlı heyetinin başında Rauf (Orbay) Bey, İtilaf heyetinin başında İngiliz Amiral Calthorpe vardı.
- 7. madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durum olursa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti. İşgallerin en geniş dayanağı bu maddedir.
- 24. madde: altı Doğu vilayetinde (Vilayat-ı Sitte) karışıklık çıkarsa bu bölgelerin bir kısmı işgal edilebilecekti; Ermeni devleti kurma amacına zemin hazırladı.
- Boğazların açılması (1. madde), ordunun terhisi ve silahların teslimi (5. ve 20. maddeler), Toros tünellerinin işgali (10. madde) ağır hükümler arasındadır.
- İtilaf kuvvetleri 13 Kasım 1918'de İstanbul'a çıktı (fiilî işgal); İzmir 15 Mayıs 1919'da Yunanlarca işgal edildi.
Cemiyetler
- Yararlı (millî) cemiyetler: Trakya-Paşaeli, Vilayat-ı Şarkiye (Doğu İlleri) Müdafaa-i Hukuk, Trabzon Muhafaza-i Hukuk, İzmir Redd-i İlhak, Kilikyalılar, Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan.
- Yararlı cemiyetler bölgeseldi; ortak amaçları bulundukları bölgeyi işgale ve bölünmeye karşı korumaktı.
- Zararlı (Millî Mücadele karşıtı) Türk cemiyetleri: İngiliz Muhipleri, Teali-i İslam, Wilson Prensipleri, Kürt Teali, Nigehban; bazıları manda ya da himaye istiyordu.
- Azınlık cemiyetleri: Mavri Mira ve Pontus (Rum), Taşnak ve Hınçak (Ermeni), Alyans İsrailit (Yahudi).
- Sivas Kongresi'nde bütün millî cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi.
Samsun, Havza ve Amasya
- Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı.
- Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): işgallerin protesto mitingleriyle kınanması istendi; halk millî bilince çağrıldı.
- Amasya Genelgesi (Tamimi, 22 Haziran 1919): 'Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir' tespiti yapıldı.
- Amasya Genelgesi'nde 'Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır' denerek ilk kez millî egemenliğe dayalı kurtuluş yolu gösterildi.
- Genelgeye göre İstanbul Hükümeti görevini yapamıyordu ve Sivas'ta ulusal bir kongre toplanacaktı.
- Mustafa Kemal 8/9 Temmuz 1919'da ordu müfettişliğinden ve askerlikten ayrıldı; mücadeleye sivil olarak devam etti.
Erzurum ve Sivas Kongreleri
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz–7 Ağustos 1919): toplanışı bölgesel, kararları ulusaldır; Mustafa Kemal başkan seçildi.
- Erzurum kararları: vatan millî sınırlar içinde bölünmez bir bütündür (ders kitapları bu sınırları 30 Ekim 1918 sınırları diye yorumlar), işgale karşı birlikte direnilir, manda kabul edilmez, Temsil Heyeti kurulur.
- Erzurum'da İstanbul Hükümeti vatanı bırakırsa geçici bir hükümet kurulacağı da kararlaştırıldı.
- Sivas Kongresi (4–11 Eylül 1919): toplanışı ve kararları ulusaldır; Erzurum kararları genelleştirilerek kabul edildi.
- Sivas'ta cemiyetler birleştirildi, Temsil Heyeti bütün yurdu temsil edecek biçimde genişletildi, manda konusu uzun tartışıldı.
- Sivas'ta Ali Fuat Paşa Batı Anadolu Umum Kuva-yı Milliye Komutanlığına atandı ve İrade-i Milliye gazetesinin çıkarılmasına karar verildi; kongre bir hükümet gibi davrandı.
Amasya Görüşmesi ve Misak-ı Millî
- Sivas'tan sonra Damat Ferit Hükümeti istifa etti, yerine Ali Rıza Paşa Hükümeti kuruldu.
- Amasya Görüşmesi (20–22 Ekim 1919): Temsil Heyeti ile İstanbul Hükümeti adına Bahriye Nazırı Salih Paşa görüştü.
- Bu görüşmeyle İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti'ni muhatap alarak onu dolaylı biçimde tanımış oldu; Mebusan seçimlerinin yapılması kabul edildi.
- Temsil Heyeti 27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi. Son Osmanlı Mebusan Meclisi 12 Ocak 1920'de İstanbul'da toplandı.
- Misak-ı Millî (Millî Ant) 28 Ocak 1920'de kabul edildi, 17 Şubat 1920'de kamuoyuna duyuruldu.
- Misak-ı Millî: Mondros sınırları içindeki Osmanlı-İslam çoğunluğu bölünmez; Kars-Ardahan-Batum ve Batı Trakya için gerekirse halk oylaması; İstanbul'un güvenliği sağlanırsa Boğazlar ticarete açılır; azınlık hakları karşılıklılık esasıyla; kapitülasyonlar kabul edilmez.
İstanbul'un işgali ve TBMM
- İstanbul 16 Mart 1920'de resmen işgal edildi; Rauf Bey gibi millî mücadeleci mebuslar tutuklanarak Malta'ya sürüldü.
- Son Osmanlı Mebusan Meclisi dağıldı; padişah meclisi 11 Nisan 1920'de feshetti. Aynı gün Şeyhülislam fetvasıyla Kuva-yı Milliye hedef gösterildi.
- TBMM 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı; Mustafa Kemal meclis başkanı oldu, yasama ve yürütme yetkisi mecliste toplandı (güçler birliği).
- Ayaklanmalar: İstanbul Hükümeti ve İtilaf kışkırtmasıyla çıkanlar (Ahmet Anzavur, Kuva-yı İnzibatiye), azınlık ayaklanmaları ve Kuva-yı Milliye içinden çıkanlar.
- Ayaklanmalara karşı Hıyanet-i Vataniye (Vatana İhanet) Kanunu 29 Nisan 1920'de çıkarıldı; ardından İstiklal Mahkemeleri kuruldu.
Sevr Antlaşması
- Sevr Antlaşması 10 Ağustos 1920'de İstanbul Hükümeti temsilcileriyle İtilaf Devletleri arasında imzalandı.
- Antlaşma Osmanlı topraklarını paylaşmayı, Boğazları uluslararası yönetime bırakmayı ve kapitülasyonları sürdürmeyi öngörüyordu.
- Mebusan Meclisi kapatılmış olduğundan Sevr Osmanlı meclisince onaylanmadı; hukuken yürürlüğe girmedi, 'ölü doğmuş' antlaşma sayılır.
- TBMM Sevr'i tanımadı; antlaşmayı imzalayanlar ve onaylayanlar vatan haini sayıldı.
Sık yapılan hatalar
- Erzurum Kongresi'nin toplanışı bölgesel, kararları ulusaldır; Sivas Kongresi'nin hem toplanışı hem kararları ulusaldır. 'Erzurum bölgesel bir kongredir, kararları da bölgeseldir' demek yanlıştır.
- Cemiyetlerin tek çatı altında (Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk) birleştirilmesi Erzurum'da değil, Sivas'ta olmuştur. Temsil Heyeti ise ilk kez Erzurum'da kurulmuştur.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) ile Amasya Görüşmesi (20–22 Ekim 1919) farklıdır: genelge Mustafa Kemal'in yurda çağrısıdır, görüşme İstanbul Hükümeti ile yapılan masadır.
- Misak-ı Millî Ankara'da değil, İstanbul'daki Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilmiştir (28 Ocak 1920).
- İstanbul'un fiilî işgali 13 Kasım 1918, resmî işgali 16 Mart 1920'dir; soruda hangisinin sorulduğuna dikkat et.
- Sevr İstanbul Hükümeti'nce imzalanmış ama Osmanlı meclisince onaylanmamıştır; TBMM ise Sevr'i hiç tanımamıştır.
Hazırsan şimdi kendini ölç
Her sorudan sonra doğru cevabı ve çözümünü görürsün. Yanlışların, tekrar etmen için defterine eklenir.
Sonraki konu: Kurtuluş Savaşı MuharebeleriSınavMod'nun özgün içeriğidir. Son kontrol: 9 Kasım 2026 Pazartesi.