Anlatım Bozuklukları
Bir cümlenin anlamca ya da dil bilgisi bakımından kusurlu kurulmasını ve bu kusurların nasıl bulunacağını anlatan konudur. KPSS Türkçe testinde her yıl en az bir soru bu konudan gelir.
- 1Özeti oku
- 2Testi çöz
- 3Yanlışları tekrar et
Konu özeti
Anlatım bozukluğu nedir, nasıl bulunur?
- Anlatım bozukluğu, cümlenin ya anlamca (anlamsal) ya da yapıca (yapısal) yanlış kurulmasıdır.
- Anlamsal bozukluk: sözcük seçimi ya da mantık yanlıştır; dil bilgisi kuralları ise yerindedir.
- Yapısal bozukluk: özne, yüklem, ek, tamlama ya da çatı gibi dil bilgisi kurallarında bir hata vardır.
- Yöntem: Cümleyi yavaşça oku, öğeleri bul ve her öğeyi yüklemle tek tek söyleyip dene.
- Örnek: “Kitabı okudum ve yararlandım.” → “kitabı yararlandım” denemez; “kitaptan” gerekir.
Gereksiz sözcük ve anlamca çelişen sözcükler
- Aynı anlamı veren iki sözcük bir arada kullanılırsa biri gereksizdir: “yaklaşık on kişi kadar”, “geri iade etmek”.
- Sözcüğün anlamı başka bir sözcükte zaten varsa gereksizdir: “sözlü olarak söyledi”, “tek çözüm yolu yalnızca budur”.
- Çelişen sözcükler: Kesinlik bildiren sözcükle olasılık bildiren yüklem bir arada kullanılamaz.
- Örnek: “Yarın kesinlikle gelebilir.” → kesinlik (kesinlikle) ile olasılık (-ebilir) çelişir.
- Benzer çelişkiler: “mutlaka ... olabilir”, “hiç şüphesiz ... sanırım”.
Yanlış anlamda, yanlış yerde kullanılan sözcük ve deyim
- Yanlış anlam: Sözcük, cümlenin istediği anlamı vermez: “Bu ilaç çok etken.” → “etkili” olmalı.
- Yanlış yer: Sözcüğün yeri değişince anlam bozulur: “soğuk bir bardak su” → “bir bardak soğuk su” (soğuk olan su).
- Sıfat, nitelediği sözcüğün hemen önüne gelmelidir: “eski bir arkadaşım” doğrudur.
- Deyim yanlışlığı: Deyim, kendi anlamına uymayan bir yerde kullanılır ya da sözcükleri değiştirilir.
- Örnek: “Bana yardım ederek beni yüzüstü bıraktı.” → “yüzüstü bırakmak” yardımsız bırakmak demektir.
Mantık hatası
- Cümlede söylenen neden ile sonuç ya da iki bilgi birbiriyle akla uygun biçimde bağlanmaz.
- Örnek: “Yağışlar arttığı için barajlarda su azaldı.” → yağış artarsa su azalmaz.
- Örnek: “Fiyatların artması dar gelirlileri sevindirdi.” → akla aykırı bir sonuç.
- Bu bozuklukta dil bilgisi doğrudur; hatayı ancak anlamı düşünerek bulursun.
Özne–yüklem uyumsuzluğu
- Yüklem, kişi ve sayı bakımından özneye uymalıdır.
- “Ben ve sen” = biz → “Ben ve sen gideceğiz.” “Sen ve o” = siz → “Sen ve kardeşin gelin.”
- Örnek bozukluk: “Sen ve ben bu işe katılacaksınız.” → “katılacağız” olmalı.
- İnsan bildiren çoğul özneyle yüklem tekil de çoğul da olabilir: “Öğrenciler eğlendi / eğlendiler.”
- “Kimse, hiç kimse” öznesiyle yüklem üçüncü tekil kişi olur: “Kimse gelmedi.”
Öge eksikliği ve ek yanlışlığı
- Ortak kullanılan bir öge, yüklemlerden birine uymuyorsa eksik sayılır ve ayrıca yazılmalıdır.
- Örnek: “Komşumuzu tanıyoruz ve güveniyoruz.” → “komşumuzu güveniyoruz” olmaz; “ona güveniyoruz” eklenmeli.
- Ek yanlışlığı: Sözcüğe yanlış hâl eki getirilir: “yemeklerden beğenirim” → “yemekleri beğenirim”.
- Kişi eki uyumsuzluğu da ek yanlışlığıdır: “Görüşümü size bildirmek istiyoruz.” → “görüşümüzü” olmalı.
Tamlama yanlışlığı ve çatı uyuşmazlığı
- Ortak tamlananda tamlayanlardan biri ek almıyorsa tamlama bozulur: “köy ve köylünün sorunları” → “köyün ve köylünün sorunları”.
- İki tamlayan da belirtisizse (ek almıyorsa) ortak kullanım doğrudur: “doğa ve insan sevgisi”.
- Çatı uyuşmazlığı: Edilgen bir yüklemle etken bir yüklem aynı özneye bağlanır.
- Örnek: “Sorunlar ele alındı ve çözüm önerileri sundular.” → “sunuldu” olmalı ya da özne açıkça yazılmalı.
Sık yapılan hatalar
- Her “ve” bağlacını görünce öge eksikliğini dene: ortak ögeyi her yüklemle ayrı ayrı söyle (kitabı okudum / kitabı yararlandım?).
- “Yaklaşık … kadar”, “tek … yalnızca”, “geri iade” gibi aynı anlamı iki kez veren ikililer gereksiz sözcük hatasıdır.
- İnsan bildiren çoğul özneyle tekil yüklem bozukluk değildir: “Öğrenciler bahçede oynuyor.” doğrudur.
- Belirtisiz iki tamlayanın ortak kullanımı doğrudur (“doğa ve insan sevgisi”); bozukluk, tamlayanlardan biri ek alıp diğeri almayınca doğar.
- Sıfatın yerine dikkat et: “sıcak bir fincan çay” fincanı, “bir fincan sıcak çay” çayı niteler.
- “Hangisinde anlatım bozukluğu yoktur?” sorularında dört bozuk cümleyi tek tek bulup ele; doğru cümle kalandır.
Hazırsan şimdi kendini ölç
Her sorudan sonra doğru cevabı ve çözümünü görürsün. Yanlışların, tekrar etmen için defterine eklenir.
Sonraki konu: Sözel MantıkSınavMod'nun özgün içeriğidir. Son kontrol: 9 Kasım 2026 Pazartesi.