222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu
222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'nun ilköğretimin tanımı, zorunluluğu, 4+4 yapısı, zorunlu öğrenim çağı, kayıt, devam ve devamsızlık hükümleri ile okul binalarına ilişkin kurallarının güncel metne göre özeti. Konuyu pekiştirmek için özgün sorular içerir.
- 1Özeti oku
- 2Testi çöz
- 3Yanlışları tekrar et
Konu özeti
Tanım, zorunluluk ve parasızlık
- İlköğretim; kadın erkek bütün Türklerin millî amaçlara uygun olarak bedenî, zihnî ve ahlaki gelişmelerine ve yetişmelerine hizmet eden temel eğitim ve öğretimdir (md. 1).
- İlköğretim, öğrenim çağındaki kız ve erkek bütün çocuklar için zorunlu, Devlet okullarında parasızdır (md. 2).
- Zorunluluk ile parasızlık ayrı şeylerdir: zorunluluk çağdaki her çocuk için geçerlidir, parasızlık ise yalnız Devlet okulları içindir. Özel okul ücret alabilir.
- Türk vatandaşı kız ve erkek çocuklar, ilköğrenimlerini resmî ya da özel Türk ilköğretim okullarında yapmakla yükümlüdür (md. 4).
- Yurt dışında bulunduğu, oturduğu yerde okul olmadığı ya da sağlık durumu yüzünden okula devam edemeyip özel olarak öğrenim gören çocuk; sınavla ve yaşına göre layık olduğu sınıfa ya da mezuniyet sınavına alınır (md. 5).
Yapı: 4+4 ve okulların kuruluşu
- İlköğretim; dört yıl süreli ve zorunlu ilkokul ile dört yıl süreli ve zorunlu ortaokuldan oluşur (md. 7; 2012'de 6287 sayılı Kanunla değişti).
- İlkokul ve ortaokulun bağımsız okullar hâlinde kurulması esastır. İmkân ve şartlara göre ortaokul, ilkokulla ya da liseyle birlikte de kurulabilir (md. 9).
- Nüfusun az ya da dağınık olduğu yerlerde köyler gruplaştırılarak ilköğretim bölge okulları ve pansiyonlar; bu mümkün değilse yatılı ilköğretim bölge okulları ya da gezici okullar açılabilir. Gezici okullarda gezici öğretmen görevlendirilir (md. 9).
- Köy halkı yayla, otlak ya da bağ gibi yerlere taşınırsa köy okulu da halkla birlikte göçecek biçimde düzenlenir (md. 10).
- Okulda müdür ve müdür yardımcıları; sınıf, branş, okul öncesi ve özel eğitim öğretmenleri ile gezici öğretmenler ve usta öğreticiler; rehberlik uzmanları ve diğer personel bulunur (md. 14).
- Birleştirilmiş sınıflar dahil bir öğretmene düşen öğrenci sayısı 40'tan fazla olamaz (md. 50).
Kurum türleri, okul öncesi ve özel eğitim
- Zorunlu kurumlar: ilköğretim okulları (gündüzlü, pansiyonlu, yatılı ve gezici okullar), yetiştirici ve tamamlayıcı sınıflar ve kurslar, özel eğitime muhtaç çocuklar için kurulan okullar ve sınıflar (md. 6).
- İsteğe bağlı kurumlar: okul öncesi eğitim kurumları ile tamamlayıcı sınıflar ve kurslar (md. 6).
- Okul öncesi kurumlarında zorunlu öğrenim çağına gelmemiş çocuklar eğitilir. Bu kurumları ve isteğe bağlı kursları gerçek ve tüzel kişiler, belediyeler, özel idareler ve Devlet açabilir (md. 13).
- Yetiştirici ve tamamlayıcı sınıflar ve kurslar; çağda olup öğrenimini yaşıtlarıyla zamanında yapamamış çocuklara kısa yoldan ilköğrenim vermek ve okulu bitirip üst öğrenime gidemeyenlere iş hayatında yararlı bilgi kazandırmak için açılır (md. 11).
- Zorunlu öğrenim çağında olup zihinsel, bedensel, ruhsal ve sosyal bakımdan engelli olan çocukların özel eğitim ve öğretim görmeleri sağlanır (md. 12).
Zorunlu öğrenim çağı ve kayıt
- Zorunlu ilköğretim çağı 6-14 yaş grubundaki çocukları kapsar (md. 3; 2019'da 7180 sayılı Kanunla yeniden yazıldı).
- İlkokul birinci sınıfa, o yılın 31 Aralık tarihinde 72 ayını dolduran çocukların kaydı yapılır. Gelişim durumuna göre okula erken başlama ya da kaydın ertelenmesi yönetmelikle düzenlenir (md. 3).
- Her çocuk, zorunlu çağa girdiği öğretim yılı başında okula kaydedilir. Çocuğu zamanında okula yazdırmak veli, vasi ya da aile başkanının yükümlülüğüdür (md. 46).
- Aile başkanı: veli ya da vasi olmadığı hâlde zorunlu çağdaki çocuğu sürekli olarak yanında bulunduran, barındıran ya da çalıştıran kişidir (md. 46).
- Nüfus cüzdanı ya da nüfus kaydı olmayan çocuğun yaşı, çocuk görülerek ihtiyar kurulunca belirlenir ve çocuk çağ çizelgesine yazılır (md. 49).
- Çağ sonuna kadar okulu bitiremeyen çocuğa en çok iki öğretim yılı daha devam izni verilir; yine bitiremezse tasdikname verilerek kaydı silinir (md. 46).
Muhtar, okul müdürü ve velinin görevleri
- Muhtar, her yıl derslerden en az 15 gün önce okul müdürüyle iş birliği yaparak çağdaki çocukların üç nüsha çizelgesini hazırlar: biri okula, biri ilçe eğitim müdürlüğüne verilir, biri muhtarda kalır (md. 48).
- Muhtar ayrıca velilere, vasilere ya da aile başkanlarına çocuklarını zamanında okula yazdırmalarını bildirir ve bunu ilan eder (md. 48).
- Süresinde yazdırılmayan çocuğu okul müdürü kendiliğinden kaydeder ve veliye bildirir; çocuk yine gelmezse devamsız öğrenci gibi işlem yapılır (md. 48).
- Veli, vasi ya da aile başkanı çocuğun okula düzenli devamını sağlamakla ve özrü yüzünden okula gidemeyen çocuğun durumunu en geç 3 gün içinde okul idaresine bildirmekle yükümlüdür (md. 52).
- Mülki amirler, ilköğretim müfettişleri ve zabıta, devamın sağlanmasında velilere ve okul idarelerine yardım etmek ve her türlü tedbiri almakla görevlidir (md. 52).
- Devamsızlığın sebebini okul idaresi ve müfettişler araştırır, gidermeye çalışır; giderilemezse durum köyde muhtara, diğer yerlerde mülki amire bildirilir (md. 53).
İzin, devamsızlık ve idari para cezası
- Ailede ölüm, yaralanma, düğün, askere gitme, bağ, bahçe ve tarla işleri gibi sebeplerle okul idaresi bir yıl içinde 15 günü geçmemek üzere izin verir (md. 54).
- Hastalık, sel, kar, deprem, yangın gibi okul idaresince takdir edilen sebeplerle gelemeyen öğrenci izinli sayılır. Bu zorlayıcı sebepler 15 günlük izin sınırının dışındadır (md. 54, 55).
- Tedbirlere rağmen çocuğunu göndermeyen, izin süresini aşan, geç nakil yaptıran, okul çevresi dışına çıkarak izini kaybettiren ya da devamsızlığı özürsüz olarak zamanında bildirmeyen veli; okul idaresince köyde muhtarlığa, diğer yerlerde mülki amirliğe hemen bildirilir (md. 55).
- Muhtar ya da mülki amir en geç 3 gün içinde durumu veliye tebliğ ettirir. Tebliğde, geçerli sebep olmadan çocuk gönderilmezse idari para cezası verileceği bildirilir (md. 55).
- Tebliğe rağmen çocuğunu göndermeyen veli ya da vasiye, okulun tespit ettiği devamsız her gün için idari para cezası verilir; buna da rağmen göndermeyene ya da sebebini okula bildirmeyene ayrıca ikinci bir idari para cezası verilir. Sorulara cevap vermeyen ya da gerçeğe aykırı beyanda bulunan da ceza alır (md. 56, 57).
- Bu Kanundaki idari para cezalarını mahallî mülki amir verir. Okul müdürü ceza vermez; devamsızlığı tespit eder ve bildirir (md. 59).
Çalışma yasağı, okul binası ve diğer hükümler
- Zorunlu çağda olup okula devam etmeyen çocuk, hiçbir resmî ya da özel iş yerinde ücretli ya da ücretsiz çalıştırılamaz. Devam ettiğini belgeleyen çocuk, çocuk çalıştırmaya ilişkin kanunlara uyulmak şartıyla yalnız ders saatleri dışında çalıştırılabilir (md. 59).
- Okul binası sağlık, eğitim-öğretim ve ulaşım bakımından elverişli bir yerde olmalıdır (md. 61).
- Meyhane, kahvehane, kıraathane, bar, elektronik oyun merkezi gibi umuma açık yerler ile açık alkollü içki satılan yerler, okul binasına kapıdan kapıya en az 100 metre uzakta olmalıdır. Turizmin yoğun olduğu yörelerde, okulların tatil olduğu dönemlerde bu şart aranmaz (md. 61).
- Her köy okulunun yanında ya da yakınında 2-10 dekarlık bir uygulama bahçesi bulunur; okula gelir sağlamak için ayrılan toprak 50 dekarı geçemez (md. 62, 64).
- Okulların açılma, kapanma ve öğretime ara verme zamanları MEB yönetmeliğiyle belirlenir (md. 42). Her yıl eylül ayının üçüncü haftası İlköğretim Haftası'dır (md. 51).
- Öğretmenler, kanunlar ya da Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen işler dışında meslek dışı bir görevle yükümlü tutulamaz (md. 44).
Sık yapılan hatalar
- Sekiz yıllık kesintisiz ilköğretim okulu düzeni 2012'de bitti: md. 7'ye göre ilköğretim, ikisi de zorunlu olan dört yıllık ilkokul ile dört yıllık ortaokuldan oluşur. 12 yıllık zorunlu eğitimin son dört yılı (ortaöğretim) 222'de değil, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nun 26. maddesinde düzenlenir.
- Eski kitaplardaki 'belli bir yaşı bitirip sonraki yaşa girdiği yılın eylül ayı sonu' ölçüsü yürürlükte değildir. 2019'dan beri md. 3'e göre çağ 6-14 yaştır ve birinci sınıfa o yılın 31 Aralık'ında 72 ayını dolduran çocuk kaydedilir; erken başlama ve erteleme yönetmelikle düzenlenir.
- Zorunlu ile parasızı karıştırmayın: ilköğretim çağdaki bütün çocuklar için zorunludur ve bu yükümlülük özel okulda okuyarak da yerine getirilir (md. 4). Parasızlık ise yalnız Devlet okulları için geçerlidir (md. 2).
- Kayıttan sorumlu olan veli, vasi ya da aile başkanıdır (md. 46). Muhtar yalnız çizelge hazırlar ve duyurur; süresinde kaydedilmeyen çocuğu kendiliğinden kaydeden ise okul müdürüdür (md. 48).
- Süreleri karıştırmayın: özür bildirimi en geç 3 gün (md. 52), muhtar ya da mülki amirin tebliği en geç 3 gün (md. 55), ailevi izin yılda en çok 15 gün (md. 54), muhtarın çizelgesi derslerden en az 15 gün önce (md. 48). Hastalık, sel, kar, deprem ve yangın gibi zorlayıcı sebepler 15 günlük izne dahil değildir.
- İdari para cezasını okul müdürü değil mahallî mülki amir verir (md. 59). Kanun metnindeki tutarlar eski rakamlarla durur; idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranında artırıldığından (Kabahatler Kanunu md. 17) tutar yerine işleyişi öğrenin: okul bildirir, muhtar ya da mülki amir 3 gün içinde tebliğ ettirir, mülki amir cezayı verir.
Hazırsan şimdi kendini ölç
Her sorudan sonra doğru cevabı ve çözümünü görürsün. Yanlışların, tekrar etmen için defterine eklenir.
Sonraki konu: 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği KanunuSınav Motoru'nun özgün içeriğidir. Son kontrol: 9 Kasım 2026 Pazartesi.