Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Öğretim stratejilerini, yöntemlerini ve tekniklerini; öğretim ilkelerini, işbirlikli öğrenmeyi, tam öğrenmeyi ve öğretimde planlamayı anlatan konudur. Sınavda çoğunlukla kısa bir sınıf örneği verilir ve öğretmenin kullandığı yöntemi ya da tekniği bulman istenir.
- 1Özeti oku
- 2Testi çöz
- 3Yanlışları tekrar et
Konu özeti
Strateji, yöntem, teknik ve üç strateji
- Strateji: Hedefe ulaşmak için izlenecek genel yoldur, yöntem seçimine yön verir. “Bu üniteyi bilgiyi hazır sunarak mı, öğrenciye buldurarak mı işleyeceğim?” kararı stratejidir.
- Yöntem: Konunun işlenişinde izlenen düzenli yoldur (anlatım, tartışma, örnek olay). Teknik: Yöntemin derste uygulanış biçimidir, daha dar kapsamlıdır (beyin fırtınası, istasyon).
- Taktik: Sınav kaynaklarında, öğretmenin yöntem ve tekniği uygularken yaptığı kendine özgü küçük ayarlamalar olarak geçer; ör. dikkat dağılınca sesini alçaltıp sıraların arasında dolaşması.
- Sunuş yoluyla öğretim (Ausubel): Bilgi düzenlenmiş, hazır hâlde sunulur; genelden özele (tümdengelim) gidilir. Derse konunun genel çerçevesini veren bir “ön düzenleyici” ile başlanır, sonra bol örnek verilir.
- Buluş yoluyla öğretim (Bruner): Öğretmen örnekleri hazırlar ama kuralı söylemez; öğrenci yönlendirici sorularla örneklerden kurala kendisi ulaşır (tümevarım).
- Araştırma-inceleme yoluyla öğretim (Dewey): Bilimsel yöntem izlenir: problemi fark edip tanımlama, denence kurma, veri toplama, verileri çözümleyip denenceyi sınama, sonuca ulaşma.
Öğretim ilkeleri
- Öğrenciye görelik: Öğretim, öğrencinin yaşına, hazırbulunuşluğuna, ilgi ve yeteneklerine göre düzenlenir; ör. birinci sınıfa uzun metin yerine kısa ve resimli metin seçmek.
- Somuttan soyuta: Önce görülüp dokunulan nesnelerle başlanır, sonra sembole geçilir; ör. kesri önce elmayı dilimleyerek, sonra şekille, en son “1/2” yazarak öğretmek.
- Yakından uzağa: Öğrencinin yakın çevresinden uzağa (sınıf → okul → mahalle → il) ve bugünden geçmişe doğru gidilir.
- Bilinenden bilinmeyene: Yeni bilgi eski bilginin üzerine kurulur; ör. önce toplamayı hatırlatıp çarpmayı “tekrarlı toplama” olarak göstermek.
- Hayata yakınlık (hayatilik): Öğrenilenler günlük yaşamda işe yaramalıdır; ör. yüzdeleri market indirim etiketleri üzerinden işlemek.
- Öteki ilkeler: aktiflik (yaparak-yaşayarak öğrenme), açıklık (anlaşılır dil), ekonomiklik (az zaman ve emekle çok verim), bütünlük (konuları birbiriyle ilişkilendirme), kolaydan zora.
Öğretim yöntemleri
- Anlatım: Öğretmen merkezlidir; kalabalık sınıfa kısa sürede çok bilgi vermeye uygundur. Uzun sürerse ilgi düşer, soru-cevap ve görsellerle desteklenmelidir.
- Tartışma: Öğrenciler bir konuda görüş alışverişi yapar; panel, forum, münazara ve küçük grup tartışmaları bu yöntemin türleridir.
- Örnek olay: Gerçek yaşamdan alınmış ya da gerçeğe uygun bir olay (çoğunlukla yazılı) incelenir, nedenleri tartışılır, çözüm önerileri geliştirilir.
- Problem çözme: Bilimsel yöntemin adımları izlenir: problemi tanımlama, olası çözüm ya da denence önerme, veri toplama, sınama, sonuca ulaşma.
- Gösterip yaptırma: Öğretmen beceriyi önce açıklayarak gösterir, sonra öğrenciye yaptırır ve hatasını düzeltir; psikomotor beceriler için uygundur (bandaj sarma, mikroskop kullanma).
- Proje, deney, gezi-gözlem: Projede öğrenci uzun süreli bir çalışmayla ürün ortaya koyar; deneyde bir neden-sonuç ilişkisi değişkenler kontrol edilerek sınanır; gezi-gözlemde bilgi yerinde edinilir (müze, fabrika).
Düşünme ve grup teknikleri
- Beyin fırtınası: Bir soruna eleştiri yapmadan olabildiğince çok fikir üretilir; fikrin sayısı niteliğinden önce gelir, değerlendirme sona bırakılır.
- Altı şapka (De Bono): Beyaz bilgi ve veri, kırmızı duygu ve sezgi, siyah risk ve olumsuz yön, sarı yarar ve olumlu yön, yeşil yaratıcı yeni fikir, mavi süreci yönetme ve özetleme.
- Balık kılçığı (Ishikawa): Bir sorunun nedenleri çözümlenir; balığın başına sorun, kılçıklara neden başlıkları (aile, okul, teknoloji…) ve alt nedenler yazılır.
- İstasyon: Sınıf masalara (istasyonlara) bölünür; gruplar belli süre sonra yer değiştirir ve önceki grubun bıraktığı işi geliştirir. Her grup her istasyonda bir kez çalışır.
- Kavram haritası: Kavramlar genelden özele yerleştirilir ve “içerir, ikiye ayrılır” gibi bağlantı sözcükleriyle birbirine bağlanır; ör. tepede “canlılar”, altında “bitkiler – hayvanlar”.
- Soru-cevap ve eğitsel oyunlar: Soru-cevap düşünmeyi ve katılımı canlı tutar, her yöntemin içinde kullanılabilir. Eğitsel oyunlar kuralları olan, eğlendirerek öğreten oyunlardır (kesir dominosu, kelime avı).
Canlandırma teknikleri ve mikro öğretim
- Rol oynama: Öğrenci başka birinin yerine geçip onun duygu ve düşüncelerini yansıtır; amaç empatidir. Ör. kitabını kaybeden öğrencinin ve onu bulan arkadaşının yerine geçip konuşmak.
- Drama: Bir olay ya da düşünce grupça, doğaçlama ve rol oynama gibi tekniklerle canlandırılır; genellikle ısınma, canlandırma ve değerlendirme aşamaları vardır.
- Dramatizasyon: Önceden yazılmış bir senaryo ezberlenip oynanır; dramadan farkı hazır metnin olmasıdır.
- Benzetim (simülasyon): Gerçek yaşamdaki bir durumun benzeri kurulur; öğrenci çoğunlukla kendisi olarak karar verir. Gerçeği tehlikeli, pahalı ya da ulaşılmaz durumlar için uygundur: trafik parkı, uçuş simülatörü.
- Mikro öğretim: Öğretmen adayı kısa bir dersi (yaklaşık 5-20 dakika) küçük bir gruba anlatır; ders kayda alınır, dönüt verilir, ders yeniden düzenlenip tekrar anlatılır.
İşbirlikli öğrenme
- Ortak özellikler: küçük ve karışık (heterojen) gruplar, olumlu bağımlılık (“ya hep birlikte başarırız ya hiç”), bireysel sorumluluk, yüz yüze etkileşim ve sosyal beceriler.
- Birlikte öğrenme (Johnson ve Johnson): Grup tek ve ortak bir ürün hazırlar (ör. tek bir rapor); grup bu ürüne göre değerlendirilir ve ödüllendirilir.
- Ayrılıp birleşme (jigsaw): Konu parçalara bölünür, her üyeye bir parça verilir → aynı parçayı alanlar uzman grubunda çalışır → herkes ana grubuna dönüp kendi parçasını öğretir → bireysel sınav yapılır.
- Öğrenci takımları-başarı bölümleri (Slavin): öğretmenin sunumu → takım çalışması → bireysel kısa sınav → her öğrencinin kendi önceki puanına göre ilerlemesi takım puanına eklenir → başarılı takımlar tanınır.
- Takım-oyun-turnuvada sınav yerine öğrenciler kendi düzeylerindeki rakiplerle turnuva masalarında yarışır. Grup araştırmasında her grup bir alt konuyu araştırıp sınıfa sunar.
Carroll, tam öğrenme ve planlama
- Carroll'un okulda öğrenme modeli: Öğrenme düzeyi, öğrenme için harcanan zamanın gereken zamana oranıdır. Her öğrenciye gerektiği kadar zaman tanınırsa öğrencilerin hemen hepsi öğrenebilir.
- Harcanan zamanı fırsat (öğrenciye tanınan süre) ve sebat (öğrencinin çalışmayı sürdürmesi) belirler. Gereken zamanı yetenek, öğretimi anlama yeteneği ve öğretimin niteliği belirler.
- Tam öğrenme (Bloom): Carroll'un modelinden yararlanılarak geliştirilmiştir. Başarıyı bilişsel giriş davranışları (ön bilgiler, yaklaşık %50), duyuşsal giriş özellikleri (ilgi, tutum, özgüven, yaklaşık %25) ve öğretim hizmetinin niteliği belirler.
- Öğretim hizmetinin niteliği dört öğedir: ipucu, katılım, pekiştirme, dönüt-düzeltme. Her birim sonunda izleme testi yapılır; öğrenemeyene düzeltme, öğrenene zenginleştirme verilir; birim öğrenilmeden yenisine geçilmez.
- Yıllık plan, dersin yıl boyunca hangi hafta hangi ünite ve kazanımla işleneceğini gösterir. Ünite planı, bir ünitenin süresini, etkinliklerini ve değerlendirmesini gösterir.
- Ders (günlük) planı, bir ya da birkaç ders saatinin kazanımını, yöntem ve tekniğini, araç-gerecini, etkinliklerini ve değerlendirmesini ayrıntılı gösterir. İyi bir plan esnektir, sınıfın durumuna göre değiştirilebilir.
Sık yapılan hatalar
- Strateji en geniş çerçevedir, yöntem onun içindeki yoldur, teknik ise yöntemin derste uygulanışıdır. Anlatım, soru-cevap ve gösteri gibi bazı adlar kaynaklarda hem yöntem hem teknik olarak geçebilir; soruda hangi düzeyin sorulduğuna bak.
- Örnek olayla problem çözmeyi karıştırma: Örnek olayda gerçek yaşamdan alınmış bir olay incelenip çözüm önerileri tartışılır; problem çözmede ise denence kurulur ve veriyle sınanır.
- Rol oynama, drama ve benzetimi ayır: Rol oynamada öğrenci başkasının yerine geçer (empati); drama ısınma–canlandırma–değerlendirme aşamalı, doğaçlamaya dayalı bir grup çalışmasıdır; benzetimde gerçeğin benzeri kurulur ve öğrenci çoğunlukla kendisi olarak davranır.
- Jigsawın anahtarı uzman grubudur: Aynı parçayı alanlar ayrı bir grupta buluşur, sonra ana gruba dönüp öğretir. Gruplar masaları sırayla dolaşıp öncekinin işini geliştiriyorsa bu istasyon tekniğidir.
- Sunuş: önce kural, sonra örnek (tümdengelim). Buluş: önce örnek, kuralı öğrenci bulur (tümevarım). Araştırma-inceleme: denence kurulur ve veriyle sınanır. Denence yoksa araştırma-inceleme değildir.
- Carroll'da öğretmenin tanıdığı ek süre “fırsat”tır ve harcanan zamana girer; öğretimin niteliği ise gereken zamanı etkiler. Tam öğrenme Carroll'dan doğmuştur ama izleme testi ve düzeltme-zenginleştirme adımları Bloom'un modeline aittir.
Hazırsan şimdi kendini ölç
Her sorudan sonra doğru cevabı ve çözümünü görürsün. Yanlışların, tekrar etmen için defterine eklenir.
Sonraki konu: Sınıf YönetimiSınav Motoru'nun özgün içeriğidir. Son kontrol: 9 Kasım 2026 Pazartesi.