Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
MEB'in 2024-2025'ten itibaren kademeli olarak uyguladığı Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin temel yaklaşımını, beceri çerçevesini, eğilimleri, değerleri ve öğretim programlarının yapısını resmî Ortak Metin'e göre anlatan konudur. Kavramlar birbirine çok benzediği için en çok hangi bileşenin ne olduğu karıştırılır.
- 1Özeti oku
- 2Testi çöz
- 3Yanlışları tekrar et
Konu özeti
Temel yaklaşım ve öğrenci profili
- Model bütüncül eğitim yaklaşımına dayanır: insanı zihinsel, duygusal, bedensel, sosyal ve manevi yönleriyle bir bütün olarak ele alır.
- Nihai hedef “yetkin ve erdemli insan” yetiştirmektir. Yetkinlik bir alandaki bilgi ve beceriye sahip olmak, erdem ahlaken övülen meziyetlerdir.
- Öğrenci profilinin dört temeli: ontolojik bütünlük (ruh ve beden), epistemolojik bütünlük (bilgi ve bilgelik), zamansal bütünlük (geçmişten geleceğe eğitim), aksiyolojik olgunluk (ahlaki bilinç ve estetik bakış).
- Aksiyolojik olgunluk, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'nin temelini oluşturur.
- On profil özelliği: ahlaklı, bilge, cesaretli, estetik, iradeli, merhametli, sağlıklı, sorgulayıcı, üretken, vatansever.
- Disiplinler arası yaklaşım esastır; gerektiğinde disiplinler üstü ve disiplinler ötesi yaklaşımlardan da yararlanılır.
Kavramsal beceriler ve alan becerileri
- Kavramsal beceriler üç boyutludur: temel beceriler (KB1), bütünleşik beceriler (KB2), üst düzey düşünme becerileri (KB3).
- Temel beceriler karmaşık süreç gerektirmeyen, gözlenebilen eylemlerdir: saymak, okumak, yazmak, çizmek, ölçmek, kaydetmek gibi.
- Bütünleşik beceriler süreç modellemesi yapılabilen yirmi beceridir: gözlemleme, karşılaştırma, sınıflandırma, çözümleme, özetleme, sorgulama, sentezleme gibi.
- Üst düzey düşünme becerileri en az iki bütünleşik beceriyi içerir ve üç tanedir: karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme.
- Temel ve bütünleşik beceriler arasında aşamalılık yoktur; ikisi birlikte üst düzey düşünmenin altyapısıdır.
- Alan becerileri becerilerin derse özgü yapısıdır: matematiksel muhakeme, deney yapma, tarihsel empati gibi. Fiziksel beceriler ayrı değil, öteki becerilerle birlikte ele alınır.
Eğilimler
- Eğilimler, becerileri eyleme geçirmeye yönelik yatkınlıklardır; kişinin bilgi, beceri ve tutumlarını düzenleyen zihinsel örüntülerdir.
- Hem doğuştan gelir hem de çevrenin etkisiyle öğrenilip geliştirilebilir; zamanla kararlı kişilik yapısına dönüşür.
- Becerileri tetikler, öğrenilmesini kolaylaştırır, öğrenilen becerinin niteliğini zenginleştirir ve değerleri besler.
- Benlik eğilimleri: merak, bağımsızlık, azim ve kararlılık, kendine inanma (öz yeterlilik), kendine güvenme (öz güven) gibi.
- Sosyal eğilimler: empati, sorumluluk, girişkenlik, güven, oyunseverlik.
- Entelektüel eğilimler: odaklanma, yaratıcılık, gerçeği arama, açık fikirlilik, analitiklik, şüphe duyma, eleştirel bakma gibi.
Programlar arası bileşenler: sosyal-duygusal öğrenme ve okuryazarlık
- Üç programlar arası bileşen vardır: sosyal-duygusal öğrenme becerileri, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi, sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri. Okul öncesinden ortaöğretimin sonuna kadar sarmal yapıda geliştirilir.
- Sosyal-duygusal öğrenme becerileri ayrı bir içerik ya da öğrenme çıktısı değildir; programın tamamına nüfuz eder.
- Benlik becerileri: kendini tanıma (öz farkındalık), kendini düzenleme (öz düzenleme), kendine uyarlama (öz yansıtma).
- Sosyal yaşam becerileri: iletişim, iş birliği, sosyal farkındalık. Ortak/birleşik beceriler: uyum, esneklik, sorumlu karar verme.
- Okuryazarlık becerileri: bilgi, dijital, finansal, görsel, kültür, vatandaşlık, veri, sürdürülebilirlik ve sanat okuryazarlığı; sistem düşüncesi çerçevesinde kurgulanmıştır.
- Okuryazarlık öğrenme çıktılarında vurgulanmaz, örtük yapıdadır. Süreç bileşenleri farkındalık → işlevsellik → eylemsellik düzeylerinde kazandırılır.
Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi
- Kişi erdemlere değerler aracılığıyla ulaşır; değerler de eylemlerde görünür. Yön: eylemlerden değerlere, değerlerden erdemli insana.
- Nihai hedef: “Huzurlu Aile ve Toplum” ile “Yaşanabilir Çevrede Huzurlu İnsan”.
- Çatı değerler: saygı, sorumluluk, adalet. Bunlar öteki bütün değerlerle yoğun biçimde kesişir.
- İnsan alanı: tasarruf, sabır, mahremiyet, mütevazılık, sağlıklı yaşam, çalışkanlık.
- Aile ve sosyal çevre: sevgi, dostluk, özgürlük, dürüstlük, vatanseverlik, yardımseverlik, aile bütünlüğü. Fiziksel çevre: temizlik, duyarlılık, estetik, merhamet.
- Değerler ayrı bir konu gibi değil, programa kaynaşık işlenir; hiyerarşik değil birikimli bir yapıda desteklenir. Temeli millî ve manevi değerlerdir, evrensel boyut da gözetilir.
Öğretim programının bileşenleri
- Dersin hedefleri öğrenme çıktısı olarak yazılır: içerik çerçevesindeki bilgi kümesi + alan becerisi ya da kavramsal beceri.
- Süreç bileşenleri, çıktıya götüren gözlenebilir adımlardır; programda çıktının altında a), b), c) diye sıralanır. Temel becerilerle yazılan çıktıya süreç bileşeni yazılmaz.
- İçerik çerçevesi “Öğrenci ne bilmeli?” sorusunu yanıtlar: genellemeler, ilkeler, anahtar kavramlar, semboller. Bilgi kümeleri disipline özgü, disiplinler arası, epistemik ve işlemsel bilgidir.
- Öğrenme kanıtları (ölçme ve değerlendirme) sürekli ve geliştiricidir (biçimlendirici); birden çok kanıt kullanılır, her ünitede/temada en az bir performans görevi verilir.
- Öğrenme-öğretme yaşantıları: temel kabuller, ön değerlendirme süreci, köprü kurma, öğrenme-öğretme uygulamaları ve farklılaştırma.
- Beceriler arası ilişkiler: çıktıda yer almayıp uygulamada ilişkilendirilen beceriler. Öğretmen yansıtmaları: öğretmenin kendisini ve programı değerlendirmesi.
Öğrenme yaklaşımları, öğretmenin rolü ve geçiş takvimi
- Temel öğrenme yaklaşımları: yaşantı temelli, proje temelli, bağlam temelli, sorgulamaya dayalı ve iş birlikli öğrenme.
- Öğretmen, öğretici rolünün yanında rehber ve kolaylaştırıcıdır; öğrenme sürecini öğrenci merkezli tasarlayan bir “tasarım uzmanı” olarak görülür.
- Zenginleştirme akranlarından ileri düzeydeki öğrencilere genişletilmiş ve derinlemesine öğrenme fırsatları sunar; destekleme daha fazla zaman ve tekrara ihtiyaç duyanlar için içerik, süreç, ürün ve ortamı uyarlar.
- Okul temelli planlama: zümre öğretmenler kurulunun kararlaştırdığı araştırma, proje, yerel çalışma, okuma etkinliği gibi işlere ayrılan süredir; öğretmene esneklik tanır.
- Takvim: 2024-2025'te ana sınıfı ile 1, 5 ve 9. sınıflarda başladı. 2025-2026'da 2, 6, 10. sınıflar ve ortaöğretim hazırlık; 2026-2027'de 3, 7 ve 11. sınıflar eklendi.
Sık yapılan hatalar
- Beceri türlerini karıştırma: temel beceri tek ve gözlenebilir bir eylemdir (saymak, ölçmek); bütünleşik beceri süreç bileşenleriyle adım adım modellenir (karşılaştırma, sınıflandırma); üst düzey düşünme becerisi en az iki bütünleşik beceriyi içerir (karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme). Alan becerisi ise becerinin derse özgü biçimidir (deney yapma, tarihsel empati).
- Benzer adlara dikkat: sosyal-duygusal öğrenmedeki “ortak/birleşik beceriler” (uyum, esneklik, sorumlu karar verme) ile kavramsal becerilerdeki “bütünleşik beceriler” (çözümleme, sentezleme…) farklıdır. Benlik becerileri (kendini tanıma, kendini düzenleme, kendine uyarlama) ile benlik eğilimleri (merak, azim ve kararlılık…) de aynı şey değildir.
- Eğilim ile değeri karıştırma: eğilim bir becerinin harekete geçmesini tetikleyen yatkınlıktır (merak, açık fikirlilik, empati); değer kişinin kendisi ve çevresiyle ilişkilerinde duygu, düşünce ve davranışını biçimlendirir, eylemlerle gözlenir (saygı, adalet, dürüstlük). Sorumluluk ikisinde de geçer: beceriyi eyleme dönüştürürken eğilim, ilişkileri biçimlendirirken değerdir.
- Aynı kökten gelen kavramlar farklı bileşenlerdir: eleştirel düşünme üst düzey düşünme becerisi, eleştirel bakma entelektüel eğilimdir; empati sosyal eğilim, tarihsel empati ise sosyal bilimler alan becerisidir.
- Öğrenme çıktısı ile süreç bileşenini karıştırma: öğrenme çıktısı bilgi kümesiyle becerinin birleştiği hedefin bütünüdür (“…karşılaştırabilme”); süreç bileşenleri bu hedefe götüren a), b), c) adımlarıdır (“…benzerlikleri listeler”). Temel kabuller ön öğrenmelerin kendisi, ön değerlendirme süreci ise bunların yoklanmasıdır.
- Destekleme, öğrencinin öğrenme becerisinin düşük olduğu anlamına gelmez; daha fazla zaman ve tekrara ihtiyaç duyan öğrenci içindir. Okuryazarlık ve sosyal-duygusal öğrenme becerileri de ayrı birer öğrenme çıktısı olarak yazılmaz.
Hazırsan şimdi kendini ölç
Her sorudan sonra doğru cevabı ve çözümünü görürsün. Yanlışların, tekrar etmen için defterine eklenir.
Sonraki konu: Anayasa (2709) ve İnsan Hakları HukukuSınav Motoru'nun özgün içeriğidir. Son kontrol: 9 Kasım 2026 Pazartesi.